Zamislite da vještačka inteligencija (AI) danas čita iste knjige koje su oblikovale umove naučnika, filozofa i umjetnika prije pola milenijuma. Zahvaljujući saradnji između Harvardske biblioteke i istraživača iz oblasti vještačke inteligencije, upravo to se događa – AI sistemima se pruža pristup digitalizovanim verzijama knjiga starih i po 500 godina.
Harvard posjeduje jednu od najbogatijih biblioteka na svijetu, sa milionima rijetkih knjiga, rukopisa i dokumenata. Među njima su djela iz 15. i 16. vijeka – perioda koji je označio prelaz iz srednjeg vijeka u moderno doba. Ta djela sadrže misli koje su uticale na reformaciju, naučnu revoluciju i prosvjetiteljstvo.
Digitalizacijom tih materijala, ne samo da se čuva istorijsko naslijeđe, već se otvaraju vrata za novu vrstu interakcije – onu između čovjekove prošlosti i vještačke inteligencije budućnosti.
Novi AI sistemi, posebno oni zasnovani na velikim jezičkim modelima, treniraju se na ogromnim količinama teksta. Kada im se omogući pristup starim knjigama, modeli ne samo da prepoznaju jezik i stil tog doba, već uče i istorijske kontekste, filozofske ideje, medicinske teorije i društvene norme koje su tada vladale.
Na primjer, AI može da analizira kako se pojam “priroda” koristio u različitim vijekovima, ili da prati evoluciju naučnih termina. Ovakva analiza omogućava potpuno nove uvide za istoričare, lingviste i istraživače humanističkih nauka.
AI sečesto percipira kao tehnologija budućnosti, ali zahvaljujući projektima poput ovog na Harvardu, ona postaje i čuvar prošlosti. Stvarajući most između renesansne misli i današnje digitalne stvarnosti, pokazujemo da prava inovacija dolazi iz razumijevanja i povezivanja svih vremenskih epoha.
